Auteursrecht

Wanneer u iets origineels heeft gemaakt, wilt u natuurlijk niet dat iemand anders daar zomaar mee vandoor kan gaan. Daarom is het auteursrecht in het leven geroepen. Het auteursrecht maakt het mogelijk dat iedereen die werken creëert als enige mag beslissen over de exploitatie van die werken en dat die werken bovendien worden beschermd tegen misbruik door anderen. Mede dankzij het auteursrecht blijven mensen creatief.

In artikel 1 van de Auteurswet 1912 wordt het auteursrecht als volgt omschreven:

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.»

In eerste instantie komt het auteursrecht op zo’n werk toe aan de maker van het werk, en wel vanaf het moment dat hij of zij het werk gemaakt heeft. Het auteursrecht hoeft niet altijd in handen van die maker te blijven. Het recht kan namelijk overgaan op iemand anders, bijvoorbeeld als de maker zijn of haar auteursrecht verkoopt. Als de maker het auteursrecht altijd zelf heeft gehouden, dan zal het uiteindelijk in handen komen van zijn of haar erfgenamen. Degene die het auteursrecht krijgt overgedragen of erft, is vanaf dat moment de nieuwe ‘auteursrechthebbende’ op het werk.

Wie auteursrecht heeft op een werk beschikt over twee exclusieve rechten: het alleenrecht om het beschermde werk openbaar te maken en het alleenrecht om het te verveelvoudigen. Dat betekent dus dat ieder ander dan de auteursrechthebbende niet zomaar op eigen houtje het beschermde werk mag gaan openbaar maken en/of verveelvoudigen. Daarvoor is - in beginsel - de voorafgaande toestemming van de auteursrechthebbende nodig. Die heeft immers als enige de auteursrechtelijke zeggenschap over het werk.

Naast de hierboven genoemde exploitatierechten krijgt elke maker van een werk een paar persoonlijkheidsrechten. Die rechten, die ook wel ‘morele rechten’ worden genoemd, kunnen niet in handen van iemand anders komen en blijven dus bij de maker, ook als de maker zijn of haar auteursrecht (dus het openbaarmakings- en verveelvoudigingsrecht) aan een ander zou hebben verkocht.

Het auteursrecht is een onderdeel van het rechtsgebied dat het ‘intellectuele eigendomsrecht’ wordt genoemd. Daartoe behoren naast het auteursrecht en de daarop lijkende naburige rechten ook het merkenrecht, het octrooirecht, het modellenrecht en het handelsnaamrecht.

Fotograaf

Een fotograaf krijgt automatisch auteursrecht op al zijn foto’s. Dit houdt onder andere in dat alleen de fotograaf zelf beslist wat er mee mag gebeuren. Als de fotograaf anderen daarvoor toestemming geeft, mogen de foto’s gebruikt worden in bijvoorbeeld (school)boeken, op posters en ansichtkaarten, of in een cd-boekje.
De fotograaf kan aan deze toestemming financiële voorwaarden verbinden. Eigenlijk verkoopt de fotograaf een licentie voor een bepaald gebruik, tijdsduur en plaats. Het is belangrijk dat de voorwaarden van de licentie zorgvuldig worden afgesproken, bij voorkeur schriftelijk.

Een fotograaf behoudt altijd zijn persoonlijkheidsrecht op zijn werken. Dit houdt onder andere in dat hij bezwaar kan maken als anderen zijn werk verminken of aantasten, het een andere naam geven of er de naam van iemand anders (die van henzelf bijvoorbeeld) bij zetten.

De bedoeling van het auteursrecht is dat auteurs, en dus ook fotografen, in staat zijn hun creaties commercieel te (laten) exploiteren en dat anderen niet zonder toestemming aan hun geestelijk eigendom komen. Voor het gebruik van foto's waarvan de maker onvindbaar is bestaat de mogelijkheid een vrijwaringscontract te krijgen bij de Stichting FotoAnoniem.

Websites

Auteursrecht en naburige rechten zijn niet anders zodra er sprake is van websites en andere online mogelijkheden. Als u zelf een website heeft dan moet u voor het gebruik daarop van foto’s, muziek en teksten toestemming vragen aan de rechthebbenden, aan de uitgever van de teksten bijvoorbeeld of aan de fotograaf. Uiteraard mag u wel uw eigen foto’s of zelfgeschreven teksten erop zetten! Ook als u zelf muziek maakt, kunt u dit op uw website zetten zodat anderen er naar kunnen luisteren.

Op informatie, muziek, afbeeldingen, foto’s e.d. die u vindt op websites van anderen (of in bijv. newsgroups) zal in de meeste gevallen ook auteursrecht en naburige rechten rusten. Dit houdt in dat u van die informatie gebruik mag maken maar uitsluitend voor uzelf. Zodra u één en ander verder gaat verspreiden, bijvoorbeeld door het op uw eigen website te zetten of door er kopieen van te maken voor anderen, mag dat niet zomaar. U hebt daar toestemming voor nodig (op enkele uitzonderingen na).

Het veelvoorkomende misverstand ‘het staat toch al online, daar kan iedereen gebruik van maken, dus dan kan ik het ook op mijn eigen website zetten’ gaat niet op. Dat zou hetzelfde zijn als u cd’s of boeken, die in principe ook voor iedereen toegankelijk zijn, kopieert en uitdeelt. Het maakt overigens niet uit welke bedoeling u hebt met het geven van informatie op uw website. Of u voor uw eigen plezier een website maakt of dit met commerciële bedoelingen doet, doet niet ter zake. Ook als u een web-log / blog beheert bent u verantwoordelijk voor hetgeen er gepost wordt. Als u niet in de problemen wilt komen met materiaal dat auteursrechtelijk is beschermd kunt u dit altijd voorkomen door de uploadmogelijkheid van foto’s of filmpjes te blokkeren. Als u die mogelijkheid niet blokkeert en men anoniem kan posten is de beheerder van de blog verantwoordelijk in geval van misbruik omdat de poster niet meer is te traceren. Het na aanschrijving van inbreuk verwijderen van auteursrechtelijk materiaal is niet voldoende, het kwaad is dan gedurende korte of langere tijd al geschied.